Date: 17/03/2020

NBS uvela moratorijum na otplatu kredita tokom vanrednog stanja

Narodna banka Srbije (NBS) donela je 17. marta odluku o zastoju u otplati obaveza po osnovu kredita i lizinga tokom trajanja vanrednog stanja koje je u Srbiji proglašeno prošle nedelje sa ciljem sprečavanja širenja novog koronavirusa.

Usled razvoja događaja prouzrokovanih pandemijom bolesti Covid-19 i proglašenja vanrednog stanja u Srbiji, NBS je preduzela hitne mere da olakša servisiranje dugova građana i privrede. Narodna banka je 17. marta 2020. godine donela dve odluke o privremenim merama radi zaštite dužnika po ugovorima o kreditu i lizingu za vreme trajanja krize, i to:
U skladu sa odlukama NBS, sve domaće banke i davaoci finansijskog lizinga obavezni su da ponude svojim klijentima zastoj (moratorijum) u otplati obaveza po osnovu kredita odnosno lizinga u toku trajanja vanrednog stanja. Moratorijum se odnosi na sve dužnike – fizička lica, poljoprivrednike, preduzetnike i privredna društva – i podrazumeva zastoj u otplati obaveza koji ne može biti kraći od 90 dana, odnosno od trajanja vanrednog stanja. To znači da dužnik može da odloži otplatu svojih obaveza po osnovu bankarskih kredita i lizinga sve do isteka ovog perioda. Tokom ovog perioda, banke i davaoci lizinga ne smeju da naplaćuju naknade niti zatezne kamate na dospela a neizmirena potraživanja ni da pokreću postupke izvršenja odnosno prinudne naplate, niti smeju da preduzimaju druge pravne radnje sa ciljem naplate potraživanja od klijenata.

Narodna banka Srbije propisala je i uslove vezane za transparentnost, prema kojima su banke i davaoci finansijskog lizinga dužni su da obaveštenje o ponudi zastoja u otplati obaveza objave na svojim internet prezentacijama najkasnije do 21. marta 2020. godine. Objavljivanjem ove ponude smatraće se da je obaveštenje dostavljeno svim pojedinačnim klijentima. Ako klijent u roku od deset dana od objavljivanja obaveštenja ne odbije ponudu, smatraće se da prihvata moratorijum. Moratorijum počinje da proizvodi pravno dejstvo deset dana nakon objavljivanja obaveštenja banke odnosno davaoca lizinga. Banka ima pravo da naplati obaveze koje dospevaju pre nego što moratorijum stupi na snagu, osim ako klijent ne zahteva primenu moratorijuma od dana objavljivanja ponude.

Sa druge strane, dužnici banaka koji i dalje žele da redovno izmiruju svoje obaveze nisu sprečeni da to čine. Dužnici koji se opredele za nastavak otplate mogu primenu moratorijuma da zatraže naknadno, dokle god je vanredno stanje na snazi.

Banke su dužne da svoje interne akte usaglase sa navedenim odlukama najkasnije do 23. marta 2020. godine.

Ove odluke nesumnjivo otvaraju više pitanja koja će u narednom periodu dobiti na značaju i koja treba pažljivo razmotriti. Među njima su vreme dospeća odloženih obaveza nakon isteka moratorijuma i način obračuna kamate. Narodna banka je već napomenula da moratorijum podrazumeva produžavanje perioda otplate za tri meseca. Redovna kamata bi trebalo da bude obračunata i pripisana glavnici, te raspoređena srazmerno na ostatak perioda otplate. Narodna banka je takođe navela da bi banke i davaoci lizinga trebalo da imaju razumevanja za klijente koji zahtevaju neki drugi modalitet otplate nakon isteka moratorijuma.

Još jedan važan aspekt odnosi se na uticaj ovih odluka na sindikovane kredite koje su odobrile mešovite grupe domaćih i inostranih zajmodavaca, kao i na aktiviranje odredbi o docnji u postojećim ugovorima. Prema našem mišljenju, trebalo bi posvetiti pažnju ovoj oblasti kako bi se osmislio pristup koji će biti funkcionalan kako i iz perspektive ugovornog prava tako i sa stanovišta regulatornog tela.